भारतातील ग्रामीण भागातील शेतकरी दुग्ध व्यवसाय द्वारे नियमित उत्पन्न मिळवू शकतात. अनेक ठिकाणी शेतकरी दूध उत्पादन करून कमी मेहनतीत आणि कमी खर्चात व्यवसाय करतात आणि रोजच दूध विकून पैसे कमावतात. आजच्या काळात सकाळी उठल्यापासून झोपेपर्यंत अनेकजण दूध व दुग्धजन्य पदार्थ पितात. त्यामुळे अनेक शेतकऱ्यांनी गायी-म्हैशी आणून दुग्ध व्यवसाय सुरू केला आहे आणि सरकारसुद्धा दूध उत्पादन वाढवण्यासाठी अनुदान योजना राबवत आहे.
या ब्लॉगमध्ये आपण दुग्ध व्यवसायासाठी गायी-म्हैशी खरेदीसाठी मिळणारे सरकारी अनुदान, आवश्यक कागदपत्रे, पात्रता, कर्ज योजना आणि अर्ज कसा करावा याबाबत संपूर्ण माहिती पाहणार आहोत.
गायी-म्हैशी खरेदीसाठी प्रमुख योजना
1.पशुसंवर्धन विभाग – दुग्ध व्यवसाय अनुदान योजना
ही राज्य सरकारची प्रमुख योजना असून त्यात खालीलप्रमाणे अनुदान दिले जाते:
अनुदान दर
साधारण शेतकऱ्यांसाठी: २५% पर्यंत
SC/ST प्रवर्गासाठी: ३३% ते ५०% पर्यंत
महिला, स्वयं-सहायता गट यांना प्राधान्य
किती जनावरे खरेदी करता येतात?
2, 4, 6 किंवा 10 गायी-म्हैशी पर्यंतच्या युनिटवर अनुदान
प्रामुख्याने दूध देणारी गाई/म्हैस आवश्यक
2.नाबार्ड डेअरी उद्यमिता विकास योजना (DEDS)
या योजनेअंतर्गत नाबार्डकडून व्याजमुक्त अनुदान + कर्ज दिले जाते.
अनुदान दर
साधारण: 25% पर्यंत
SC/ST: 33% पर्यंत
महिलांना: विशेष प्राधान्य
योजनेंतर्गत युनिट आकार
2 ते 10 जनावरांचा डेअरी युनिट
चारा कटर, दूध थंडकरण यंत्र, शेड बांधकामावरही अनुदान
3. पीएम मुद्रा लोन – डेअरी व्यवसायासाठी
PM Mudra Loan अंतर्गत दुग्धव्यवसायासाठी ५०,००० ते १० लाख रुपये पर्यंत कर्ज मिळते.
फायदे
हमीशिवाय कर्ज
कमी व्याज
लवकर मंजुरी
2) अर्जासाठी आवश्यक कागदपत्रे
दुग्ध व्यवसाय योजनेसाठी खालील कागदपत्रांची आवश्यकता असते:
आधार कार्ड
पॅन कार्ड
बँक पासबुक
7/12, 8A उतारा / भाडेकरार (असल्यास)
दोन पासपोर्ट फोटो
जातीचा दाखला (SC/ST असल्यास)
रहिवासी दाखला
जनावरांच्या खरेदीचा कोटेशन
शेतातील शेडचे फोटो (असल्यास)
3) पात्रता अटी
महाराष्ट्रातील राहिवासी असणे आवश्यक
वय: १८ ते ६० वर्षे
अर्जदाराकडे जनावर सांभाळण्याची जागा / शेड असणे
बँकेकडून मंजूर कर्ज (योजना नुसार)
4) अनुदान मिळवण्यासाठी अर्ज प्रक्रिया
Step 1: अर्ज तयार करणे
जवळच्या पशुसंवर्धन विभागाच्या कार्यालयात जाऊन अर्ज फॉर्म घ्या किंवा ऑनलाईन (योजना उपलब्ध असल्यास) भरा.
Step 2: बँक कर्ज प्रस्ताव
राष्ट्रीयकृत बँक / ग्रामीण बँकेत डेअरी लोनसाठी प्रस्ताव जमा करा.
कर्ज मंजूर झाल्यावर जनावरांची खरेदी करता येते.
Step 3: जनावरांची खरेदी
मान्यता प्राप्त बाजारातून / डेअरी फार्ममधून गायी-म्हैशी खरेदी करून बिल घ्यावे.
Step 4: तपासणी
पशुसंवर्धन अधिकारी शेतातील जनावरे, शेड यांची तपासणी करतात.
Step 5: अनुदान जमा
तपासणी पूर्ण झाल्यानंतर सरकारी अनुदान थेट तुमच्या बँक खात्यात पाठवले जाते.
5) दुग्ध व्यवसायाचे फायदे
रोजचे नियमित उत्पन्न
कमी गुंतवणूक
उप-उत्पादनातून कमाई (गायखत, जैविक शेती)
दूध, तूप, पनीर, दही अशा उत्पादनांची मोठी मागणी
सरकारकडून मोठे आर्थिक सहाय्य
6) 2-गाई युनिटचा अंदाजे खर्च (2025)
घटक अंदाजे खर्च
गायी 2 (प्रत्येकी ₹45,000–₹70,000) ₹90,000–₹1,40,000
शेड बांधकाम ₹15,000–₹25,000
चारा खर्च (सुरुवातीचा) ₹5,000–₹10,000
औषधे/विमा ₹2,000–₹4,000
एकूण ₹1,20,000–₹1,80,000