रब्बी हंगामात (ऑक्टोबर ते मार्च) घेतली जाणारी पिके चांगली येण्यासाठी योग्य वेळी आणि योग्य पद्धतीने पिक पाहणी करणे अत्यंत आवश्यक असते. पिक पाहणीमुळे पिकांची वाढ, रोग-किडींचा प्रादुर्भाव, पाण्याची गरज आणि खत व्यवस्थापन याबाबत वेळेत निर्णय घेता येतो.
रब्बी पिक म्हणजे काय?
हिवाळ्यात पेरली जाणारी आणि उन्हाळ्याच्या सुरुवातीला काढणीस येणारी पिके म्हणजे रब्बी पिके. उदा.
👉 गहू, हरभरा, ज्वारी, करडई, कांदा, वाटाणा इ.
रब्बी पिक पाहणी करण्याची योग्य पद्धत
1️⃣ पेरणीनंतर सुरुवातीची पाहणी
- उगवण समान झाली आहे का ते तपासा
- कुठे उगवण कमी असल्यास पुनर्पेरणीचा विचार करा
- बियाणे सडणे किंवा उंदीर नुकसान आहे का ते पाहा
2️⃣ पिकांची वाढ व रंग तपासणी
- पिकांचा हिरवट व ताजातवाना रंग आहे का
- पिवळसरपणा दिसत असल्यास नत्राची कमतरता असू शकते
- उंची व वाढ एकसमान आहे का ते पाहा
3️⃣ रोग व किडींची तपासणी
- पाने कुरतडलेली, डाग पडलेले, वाळलेली दिसत आहेत का
- हरभऱ्यात अळी, गव्हात मावा, कांद्यात करपा याकडे लक्ष द्या
- सुरुवातीलाच जैविक/रासायनिक उपाय करा
4️⃣ मातीतील ओलावा व पाणी व्यवस्थापन
- माती जास्त कोरडी किंवा पाणथळ तर नाही ना?
- गरजेनुसार सिंचन करा
- जास्त पाणी दिल्यास मुळं कुजण्याचा धोका असतो
5️⃣ खत व्यवस्थापनाची पाहणी
- खत योग्य प्रमाणात दिले आहे का?
- वरखत देण्याची वेळ आली आहे का ते तपासा
- सूक्ष्म अन्नद्रव्यांची कमतरता असल्यास फवारणी करा
6️⃣ तण (गवत) नियंत्रण
- शेतात अनावश्यक तण वाढले आहे का
- तण वेळेवर काढल्यास उत्पादनात वाढ होते
- गरज असल्यास तणनाशकाचा वापर करा
7️⃣ हवामानानुसार पाहणी
- थंडी, धुके, पाऊस यांचा पिकांवर परिणाम तपासा
- हवामान अंदाज पाहून फवारणी किंवा सिंचनाचे नियोजन करा
रब्बी पिक पाहणीचे फायदे
✔️ उत्पादनात वाढ
✔️ खर्चात बचत
✔️ रोग-किडींचे वेळेत नियंत्रण
✔️ पिकांची गुणवत्ता सुधारते
निष्कर्ष
रब्बी हंगामातील पिकांची नियमित आणि सखोल पाहणी केल्यास शेतकऱ्यांना चांगले उत्पादन मिळू शकते. आठवड्यातून किमान 1–2 वेळा शेताची पाहणी करणे ही यशस्वी शेतीची गुरुकिल्ली आहे.